I- Giriş:
Bilindiği gibi katma değer vergisi indirim mekanizmasına dayanan bir vergidir. Kanunun 29’uncu maddesine göre mükellefler vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden, bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, ödedikleri katma değer vergisini indirebilmektedirler. Diğer taraftan Kanunun 58’inci maddesinde mükellefin hesaplanan katma değer vergisi ile indirilebilecek katma değer vergisinin gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider kaydedilemeyeceği hükmüne yer verilmiştir.
Makalemiz, mükellefin bu indirilebilecek katma değer vergisinin herhangi bir surette maliyete aktarılıp aktarılamayacağını tartışmak amacındadır.
II- Verginin Gider Kaydedilemeyeceği:
Katma Değer Vergisi Kanununun 58’inci maddesinde yukarıda belirtildiği üzere indirilebilecek verginin gider kaydedilemeyeceği belirtilmiştir. Diğer taraftan Kanunun 30’uncu maddesinde indirilemeyecek katma değer vergisine ilgili bentlerde yer verilmiştir. Buna göre; 
a) Vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan katma değer vergisi,
b) (3297 sayılı Kanunun 10’uncu maddesiyle değişen bent) Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere işletmelere ait binek otomobillerinin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisi,
c) (5228 sayılı Kanunun 17’nci maddesiyle değişen bent. Yürürlük: 1.12. 2003 tarihinden geçerli olmak üzere 31.7.2004) Deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığının yangın sebebiyle mücbir sebep ilan ettiği yerlerdeki yangın sonucu zayi olanlar hariç olmak üzere, zayi olan mallara ait katma değer vergisi,
d) Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarına göre kazancın tespitinde indirimi kabul edilmeyen giderler dolayısıyla ödenen katma değer vergisi.
Verginin gider kaydedilmemesine ilişkin olarak 1 seri no.lu KDVK Genel Tebliğinde mükelleflerin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesapladıkları katma değer vergisinin, gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tesbitinde gider olarak düşülemeyeceği gibi bu işlemlere ilişkin olarak alış vesikalarında gösterilen ve indirilebilecek katma değer vergisinin de gider olarak kabul edilmeyeceği açıklamaları yer almaktadır.
Madde hükmünün düzenleniş amacı, mükellefin üstünde yük olarak kalmayacak verginin, gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tesbitinde gider olarak kabulünün önlenmesidir.
Diğer yandan indirilemeyecek katma değer vergisinin gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tesbitinde işin mahiyetine göre gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınacağı da tebliğde belirtilmiştir.
Görüleceği gibi 58’inci madde kapsamında mükellefin indirilebilir katma değer vergisi gider olarak kabul edilemeyecektir.
30’uncu madde kapsamında belirtilen katma değer vergisi ise indirimine müsaade edilmeyen katma değer vergisidir. Ancak işin mahiyetine göre gider ya da maliyet olarak dikkate alınabilecektir.
III- İndirilebilir Katma Değer Vergisi Maliyete Dahil Edilebilir Mi?
Önceki bölümde yer alan bilgilerin değerlendirilmesinde; aşağıdaki sonuçlara ulaşılmaktadır.
- Katma değer vergisinde esas mekanizma indirimdir.
- İndirilemeyecek katma değer vergisi gider veya maliyet olarak dikkate alınabilir. (1)
- İndirilebilir katma değer vergisi gider olarak dikkate alınamaz.
Görüleceği gibi indirilebilir katma değer vergisi herhangi bir surette gelir ve kurumlar vergisi matrahıyla ilgilendirilmemektedir.
Bu durumda, indirim dönemi geçtikten sonra mükellefin eline ulaşan bir faturada yer alan katma değer vergisinin akıbetinin ne olacağı sorusu akla gelmektedir. Bu faturada yer alan vergi, ilgili dönemde indirilebilir vergi niteliğindeydi. Ancak şimdi, indirim hakkının kaybolması söz konusudur. Vergi indirimini düzenleyen Katma Değer Vergisi Kanununun 29’uncu maddesinin son fıkrasında “İndirim hakkının vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu takvim yılı aşılmamak kaydıyla ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabileceği belirtilmektedir. Madde metninde görüleceği üzere vergi indiriminden hak olarak bahsedilmektedir.
Söz konusu indirim hakkını kaybedilmesi durumunda ise verginin gider kaydedilemeyeceği, ilgili 29, 30’uncu ve 58’inci maddelerin birlikte değerlendirilmesinden anlaşılmaktadır. Zira bu maddelerde indirim hakkı kaybedilen verginin gider veya maliyete dahil edilmesini gösterir bir hüküm mevcut değildir.
30’uncu maddede sayılan haller esasen faturada yer alan mal ve hizmetin özelliğine ilişkin katma değer vergisidir. Yani mal ve hizmetin kendisine ilişkindir. Söz konusu indirim hakkının 29’uncu madde çerçevesinde doğal olarak indirim konusu yapılamayacağı durumları düzenlemektedir.
İndirim hakkının bir şekilde kaybedilmesi durumunda ise bu katma değer vergisi mal ve hizmetin niteliğine ilişkin bir vergi olmaktan çıkmaktadır. Zira bundan sonra ihmal, aksama ya da benzeri bir durum söz konusu olmaktadır. Yani faturada gösterilen mal ve hizmetin kendisi ile ilgili bir husus değildir.
Uygulamada mükelleflerin, emtia alımlarına ilişkin faturaların geç gelmesi nedeniyle bu faturalara ait katma değer vergisinin maliyete dahil edilmek suretiyle dönem kurum kazancından indirildiği durumlar gözlenebilmektedir. Böyle durumlarda söz konusu vergi tutarı (indirilebilir KDV) yersiz yere ilgili gelir-kurumlar vergi matrahını aşındırmaktadır.
Söz konusu faturaların geç gelmesi durumu hakkında; böyle bir durum mevcut olsaydı indirim hakkı bulunan her katma değer vergisinin maliyete aktarılabileceği ya da gider yazılabileceği gibi bir anlam da çıkarılabilecek, böyle bir durumla karşılaşan ya da bunu ileri süren her mükellef faturada yer alan indirilebilir katma değer vergisini gider ya da maliyetlere dahil edebilecekti. Zira böyle bir durumun aksini iddia etmek yani faturaların geç gelmediğini iddiaya çalışmak oldukça anlamsız bir gayret olacaktı.
Diğer taraftan 58’inci maddenin mevhumu muhalifinden hareketle indirim hakkının faturanın geç gelmesi dolayısıyla artık indirilebilir niteliğinin kalmadığından bahsolunabileceği, bu nedenle söz konusu katma değer vergisinin giderlere dahil edilebileceği de ileri sürülemez. Zira Kanun ilgili 30’uncu maddede böyle bir duruma da yer vermemiş, ayrıca 29’uncu maddede daha önce belirtildiği gibi indirimden hak olarak bahsetmiş, hakkın kullanımını 29 ve 34’üncü maddelerinde göstermiştir. Dolayısıyla bu aşamadan sonra hakkın kaybedilmesi söz konusudur.
IV- Sonuç:
Bilindiği gibi katma değer vergisi indirim mekanizmasına dayanan bir vergidir ve bu indirim bir haktır. Ancak Kanun söz konusu hakkın kullanımını belirli esaslara dayandırmış ve bazı hallerde de sınırlandırmış, ya da yönünü değiştirmiştir. Söz konusu durumlar yukarıda belirtilen Kanunun 29, 30 ve 58’inci maddeleridir.
Dolayısıyla durumun muhakemesinde indirilebilir katma değer vergisinin bir hak olduğu, bu hakkın kullanılmasının esas olduğu anlaşılmakta, hakkın sona erdiği ya da kaybedildiği durumlarda ise kanunda yer alan maddelerin bunu daha ileri bir noktaya taşımadığı ilgili madde metinlerinde bu duruma yer vermemesinden anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla herhangi bir surette indirim hakkının kaybedilmesi durumunda söz konusu vergi gider veya maliyete aktarılamayacaktır.

––––––––––––––––––––––
(1) Kanunen kabul edilmeyen bir gidere ilişkin KDV indirim konusu yapılamadığı gibi giderlere aktarılması halinde bu tutar da yine vergi matrahının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider hüviyetindedir.

 

Kaynak: www.maliyesigortayor.com.tr