Yazıyı Paylaş
Yazıyı Oyla
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün uygulanmasını istediği Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Hakkında 102 no.lu Sözleşme konusu dokuz sigorta kolundan biri olan işsizlik sigortası 25.08.1999 tarih ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile ülkemizde uygulamaya konulmuştur.
İşsizlik sigortası, 4447 sayılı Kanunla, bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigorta olarak adlandırılmıştır.
İlk işsizlik sigortası primi 01.06.2000 tarihinde kesilmeye başlanmış, ilk işsizlik ödeneği ise Mart 2002 ayında ödenmiştir.
İşsizlik sigortası primi, 01.06.2000-31.12.2001 tarihleri arasında %3 işveren, %2 sigortalı ve %2 Devlet payı şeklinde gerçekleşmişken, 01.01.2002 tarihinden sonra %2 işveren, %1 sigortalı, %1 Devlet payı olarak uygulanmıştır. Bu oranlardaki işsizlik sigortası prim uygulaması halen devam etmektedir.
II- İŞSİZLİK ÖDENEĞİNİN ŞARTLARI
İşsizlik ödeneği, sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ile zorlayıcı sebepler hariç olmak üzere, bir iş ya da işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına karşın kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan ve işten çıktığı/çıkarıldığı tarihten önceki son üç yıl içinde son 120 günü kesintisiz olmak koşuluyla en az 600 gün prim ödeyen kişilere ödenmektedir. Bu şekilde 600 gün prim ödeyen kişi 180 gün, 900 gün prim ödeyen kişi 240 gün, son üç yılda 1080 gün, diğer bir deyişle son üç yılın tamamında kesintisiz prim ödeyen kişi de 300 gün işsizlik ödeneği almaya hak kazanmaktadır.
İşsizlik ödeneği miktarı, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %40’ı, en fazla 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’i kadardır.
Yukarıda belirtildiği şekilde işten çıkan/çıkarılan sigortalı işsizler için 4447 sayılı Kanun’a göre, işveren tarafından üç nüsha İşten Ayrılma Bildirgesi (İAB) düzenlenmesi ve bu bildirgelerin; bir nüshasının işten çıkış/çıkarılış tarihini izleyen 15 gün içerisinde Türkiye İş Kurumu (İş-Kur) İl Müdürlüğü’ne gönderilmesi/verilmesi, bir nüshasının işten çıkış/çıkarılıştarihini izleyen30gün içerisinde İş-Kur’a başvurması için sigortalı işsize verilmesi, bir nüshasının da işyerinde saklanması zorunluluğu bulunmaktadır.
III- İŞSİZLİK SİGORTASI GELİRLERİ VE GİDERLERİ
1- Amerika Birleşik Devletlerinde başlayıp dünyayı etkisi altına alan finansal kriz Ülkemizi de ciddi manada etkilemiştir. Bunun sonucunda, işyeri kapanmaları ve işten çıkartmalarda önemli artışlar yaşanmaya başlanmıştır. Bu cümleden olmak üzere, İş-Kur İşsizlik Sigortası Bültenlerinden derlenen verilere göre, 01.01.2007-31.12.2007 tarihleri arasında 244.790 kişi işsizlik ödeneği almak üzere Türkiye İş Kurumu’na başvurmuş iken 01.01.2008-31.12.2008 tarihleri arasında işsizlik ödeneği almak üzere başvuran sayısı %56.5’lik artışla 383.086 kişiye yükselmiştir.
Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ile zorlayıcı sebepler hariç olmak üzere, kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan ve işten çıktığı/çıkarıldığı tarihten önceki son üç yıl içinde son 120 günü kesintisiz olmak koşuluyla en az 600 gün prim ödeyen kişiler işsizlik ödeneği almaya hak kazanmaktadır.
2007 yılında işsizlik ödeneği almak üzere başvuranların %89.9’unu teşkil eden 219.231 kişisi işsizlik ödeneği almaya hak kazanıp %10.5’ini oluşturan 25.559 kişi de son 120 günlük prim ödeme süresinin kesintili olması, son 3 yıl için aranan en az 600 gün prim ödeme koşulunun bulunmaması veya 4447 sayılı Kanun’un aradığı işten çıkma/çıkarılma şartının taşınmaması nedenleriyle işsizlik ödeneği almaya hak kazanamamış iken, 2008 yılında 31 Aralık itibariyle işsizlik ödeneği almak üzere başvuranların %84.6’sını teşkil eden 323.935 kişisi işsizlik ödeneği almaya hak kazanmış, %15.4’ünü oluşturan 59.521 kişi ise söz konusu ödeneği almaya hak kazanamamıştır.
Bu bilgilerden, işsizlik ödeneği almak üzere başvuran sayısında bir önceki yıla göre 2008 yılında %56.5 oranında artış yaşandığı, başvuranların %15.4’ünün işsizlik ödeneği almaya hak kazanamadığı ortaya çıkmaktadır.
2- İş-Kur İşsizlik Sigortası Bülteni verilerine göre, 31 Aralık 2008 tarihi itibariyle işsizlik sigortası fonunun gelir ve gideri aşağıda gösterilmiştir.
İşsizlik Sigortası Fonunun Geliri ve Gideri
Buradan, Mart 2002 ayından 31 Aralık 2008 tarihine kadar işsizlik ödeneği olarak yapılan 1.828.703.960,49 YTL’lik ödemenin, işçi, işveren ve Devlet’ten alınan toplam 17.615.202.834,05 YTL’lik prim gelirlerinin ancak % 10.38’ini, toplam 13.158.691.365,90 YTL’lik işçi ve işveren prim gelirlerinin ise yalnızca % 13.9’unu oluşturduğu görülmektedir.
Öte yandan, Aralık/2008 ayında işsizlik ödeneği olarak yapılan ödeme miktarı 66.657.070,55 YTL olup, bu miktar; işçi, işveren ve Devlet’ten aynı ayda prim olarak alınan 365.577.214,05 YTL’nin % 18.2’sine ve bugüne kadar işsizlik ödeneği olarak yapılan toplam 1.828.703.960,49 YTL’lik ödeme de Aralık 2008 ayı prim geliri olan 365.577.214,05 YTL’nin yaklaşık 5 aylık tutarına tekabül etmektedir.
İşsizlik ödeneği olarak bugüne kadar yapılan 1.828.703.960,49 YTL’lik ödeme, yine aynı sürede elde edilmiş olan 23.891.062.897,38 YTL’lik faiz gelirinin ancak % 7.7’sini oluşturmakta, Aralık 2008 ayında yapılan 66.657.070,55 YTL’lik işsizlik ödeneği ödemesi ise, aynı ayda elde edilen 519.627.625,97 YTL’lik faiz gelirinin yalnızca % 12.8’ini kapsamaktadır.
IV- YASA’NIN AMACI VE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
3- 4447 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde, işsizlik sigortasının, işsizlik riskinin nedenlerini giderici uzun vadeli ekonomik ve sosyal politikalarla birlikte uygulanması halinde yararlı olacağı, özellikle işsizlik sigortasının bulunduğu ülkelerde, işsizliğin farklı boyutta ve nitelikte ortaya çıktığı, eğer işsizlik sigortası bulunuyorsa işsiz kalan sigortalının düşük verimli ve gelirli bir işi kabul etmeye ya da bağımsız çalışmaya zorlanmadığı/zorlanamadığı ve işsizlik ödenekleri ile işsiz kaldığı bu devreyi daha rahat geçirerek uygun bir işi daha kolay bulduğu, aynı zamanda yeni bir meslek edinme, mesleğini geliştirme ya da meslekte yetişme imkânına kavuşabildiği, işsizlik sigortası uygulayan ülkelerin, işsizleri nitelik ve nicelik yönünden daha iyi tanımlayarak, bir yandan eğitim politikasını diğer yandan ise istihdam ve yatırım politikalarını kısa ve uzun vadede daha sağlıklı ve tutarlı belirleme şansına sahip olabildikleri belirtilmiştir.
4447 sayılı Kanun’un 50. maddesine göre daha önce günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama net kazancının % 50’si ve bu suretle hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı 25.08.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 33. maddesine göre sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin netini geçemez iken, 15.05.2008 tarih ve 5763 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle 4447 sayılı Kanun’un 50. maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle, günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %40’ı ve bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarının, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’ini geçemeyeceği şeklinde değişmiştir.
İş-Kur verilerine göre, Aralık 2008 ayında işsizlik ödeneği olarak 193.003 kişiye 66.657.070,55 YTL ödendiği dikkate alındığında, bu ayda kişi başına ortalama 345,37 YTL işsizlik ödeneği ödemesi yapıldığı anlaşılmaktadır.
01.01.2009’dan itibaren geçerli bulunan 666 TL’lik(1) aylık brüt asgari ücrete göre, 01 Ocak – 30 Haziran 2009 tarihleri arasında, 4447 sayılı Kanun’daki işsizlik ödeneği miktarıyla ilgili değişiklikten önce işsizlik ödeneği olarak en az 240,59 TL, en fazla 481,18 TL alınabilecek iken, değişiklikten sonra işsizlik ödeneği miktarında yapılmış olan %10.73’lük artışla işsizlik ödeneği olarak en az 266,40 TL, en fazla da 532,80 TL alınabilecek hale gelmiştir.
V- YAPILMASI GEREKENLER
İşten çıktığı/çıkarıldığı tarihten önceki son üç yıl içinde hem son 120 günün kesintisiz olmasının, hem de en az 600 gün prim ödenmesinin birlikte aranması, ağır bir koşul olup, son 120 günü kesintisiz olmak koşulunun tamamen kaldırılması, son üç yılda en az 600 gün prim ödeme koşulunun da yumuşatılması ve aşağı çekilmesi, bu sistemden daha çok sigortalı işsizin yararlanmasına zemin hazırlayacak ve imkân tanıyacaktır.
İşsizlik ödeneği almak üzere başvuran ve Kanun’da belirtilen şartları taşıyanlardan; 600 gün prim ödeyen kişi 180 gün, 900 gün prim ödeyen kişi 240 gün, son üç yılda 1080 gün, diğer bir deyişle son üç yılın tamamında kesintisiz prim ödeyen kişi de 300 gün işsizlik ödeneği almaya hak kazanmaktadır. Kazanılan işsizlik ödeneği gün sayısının, prim ödeme gün sayısına oranı; 180 gün için %30, 240 gün için %26,7 ve 300 gün için de %27,8 olmak üzere ortalama % 28.17 olarak ortaya çıkmaktadır. 180 gün için geçerli olan %30 oranı kullanılmak suretiyle prim ödeme gün sayısını yumuşatarak, işsizlik ödeneği süresini de bu orana göre düzenlemek faydalı olacaktır.
İşsizlik ödeneği miktarı, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %40’ı ve en fazla 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’i kadar olup, 01.01.2009’dan itibaren geçerli bulunan 666 TL’lik aylık brüt asgari ücrete göre, 01 Ocak – 30 Haziran 2009 tarihleri arasında, işsizlik ödeneği olarak en az 266,40 TL, en fazla da 532,80 TL ödenebilecektir.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun Aralık 2008 ayında yayımladığı Yoksulluk Çalışması sonuçlarına göre, 2008 yılında; 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 265,00 YTL, yoksulluk sınırı 706,00 YTL olarak, 5 kişilik bir ailenin açlık sınırı 302,00 YTL, yoksulluk sınırı ise 805,00 YTL olarak açıklanmıştır.
Ülkemiz şartları göz önünde bulundurulduğunda, bir yandan 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı olan 265,00 YTL ile örtüşen 266,40 TL’lik en az miktardaki işsizlik ödeneğiyle geçinilebilmesinin çok güç ve hatta imkânsız olmasından, bu miktardaki işsizlik ödeneğinin kayıt dışı istihdama zemin hazırlayabilecek bulunduğu ve 266,40 TL’lik işsizlik ödeneğinin 4447 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde belirtilen “…düşük verimli ve gelirli bir işi kabul etmeye ya da bağımsız çalışmaya zorlanmamak …” olgusunu karşılamaktan uzak olduğu, öte yandan işsizlik sigortası prim matrahı azami tutarının/tavanının asgari ücretin 6.5 katı ve 01.07.2008-31.12.2008 tarihleri arası için 4.151,55 YTL, 01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arası için de 4.329 TL olması dikkate alındığında işsizlik sigortası primi tavandan ödenen kişiler için 2008 yılı ikinci altı ayında ödenen 510,96 YTL ve 2009 yılı ilk altı ayı içinde ödenecek olan 532,80 TL’lik işsizlik ödeneği ödemesiyle nimet-külfet dengesinin yeterince ve gerektiği gibi sağlanmadığı/sağlanamadığından işsizlik ödeneği taban ve tavan miktarlarının artırılması ihtiyaç ve zaruretini doğurmaktadır.
İşsizlik ödeneği tabanı % 40’tan %50’ye yükseltildiğinde ödenecek işsizlik ödeneği miktarı 333,00 YTL’ye, %40’tan %60’a yükseltildiğinde ödenecek işsizlik ödeneği miktarı ise 399,60 YTL’ye çıkacak ve amaca hizmet etmede daha uygun bir hal alacaktır. Keza işsizlik ödeneği azami miktarı, 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 80’inden %100’üne yükseltilmesi halinde ödenecek işsizlik ödeneği miktarı 666,00 YTL’ye, % 80’inden %110’una yükseltilmesi halinde ise ödenecek işsizlik ödeneği miktarı da 732,60 YTL’ye çıkacak ve 4 kişilik bir ailenin yoksulluk sınırı olan 706,00 YTL’ye yakın olan bu ödenekle mevcut duruma oranla nimet-külfet dengesinin sağlanmasında daha uygun bir vaziyet ortaya çıkabilecektir.
Öte yandan, işsizlik sigortası fonunun 31.12.2008 tarihi itibariyle 38.256.993.018,84 YTL varlığa (Ücret Garanti Fonu hariç) sahip bulunan mali yapısının, burada izah edilen iyileştirmelerin tamamını karşılamasına mali anlamda bir engeli bulunmamaktadır.
Yukarıda belirtildiği üzere, işsizlik sigortası fonunun, ücret garanti fonu varlığı hariç, 38 milyar 256 milyon YTL varlığı bulunmaktadır.
25.06.2003 tarih ve 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevleri” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “Ulusal istihdam politikasının oluşturulmasına ve istihdamın korunmasına, geliştirilmesine ve işsizliğin önlenmesi faaliyetlerine yardımcı olmak, işsizlik sigortası işlemlerini yürütmek” denilmiştir.
İşsizlik sigortası fonundan karşılanmak üzere, önce 22.05.2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu ve daha sonra 5763 sayılı Kanunla 4447 sayılı Kanun’a ilave edilen ek 2. maddeyle, kısa çalışma ödeneği gibi istihdamı koruyucu uygulama getirilmiştir.
Bu uygulama için 01.01.2005 tarihinden 31 Aralık 2008 tarihine kadar toplam 928 kişiye toplam 156.031,47 YTL kısa çalışma ödeneği ödemesi yapılmıştır. Bununla beraber, istihdamı korumaya yönelik işsizlik sigortası fonundan karşılanan bu uygulamanın/tedbirin yeterli olmadığı, işsizlik ödeneği almaya hak kazanan kişiler işsiz kaldıklarında bu kişilere işsiz kaldıkları tarihten önceki son üç yıl içindeki prim ödeme gün sayılarına göre hak ettikleri miktar ve sürede işsizlik ödeneği ödemesi yapılacağı dikkate alınarak, istihdamın korunması ve işsizlik sigortası fonu kaynakları açısından, işsizlik ödeneği almaya hak kazanan veya hak kazanacak olan kişiler başta olmak üzere işsizlik sigortası primi ödeyen kişiler için istihdamda kalmalarını sağlayacak istihdamı koruyucu başka tedbirler geliştirilmesinde fayda görülmektedir.
VI- SONUÇ
Ülkemizi de kapsayan krizin etkilerinin azaltılabilmesi, işsizlik sigortası fonunun, devlete yük olmadan ilgili Kanun’a ve Kanun’un genel gerekçesine uygun kullanılmasının gerçekleştirebilmesi amacıyla ;
1- İşten çıkma/çıkarılma tarihinde sigortalı olmak koşuluyla, işten çıkma/çıkarılma tarihinden önceki son 120 günde kesintisiz prim ödeme koşulunun kaldırılması,
2- İşten çıkma/çıkarılma tarihinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün prim ödeme koşulunun yumuşatılması ve 400 gün prim ödemeye karşılık 120 gün işsizlik ödeneği, 500 gün prim ödemeye karşılık 150 gün işsizlik ödeneği, 600 gün prim ödemeye karşılık 180 gün işsizlik ödeneği, 700 gün prim ödemeye karşılık 210 gün işsizlik ödeneği, 800 gün prim ödemeye karşılık 240 gün işsizlik ödeneği, 900 gün prim ödemeye karşılık 270 gün işsizlik ödeneği, 1000 gün prim ödemeye karşılık 300 gün, 1100 gün prim ödemeye karşılık 330 gün işsizlik ödeneği alacak şekilde veya benzeri düzenleme yapılması,
3- İşsizlik ödeneği miktarı, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının en az %60’ı ve bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının en az %110’u olacak şekilde düzenlemeye gidilmesi,
4- İşsizlik sigortası fonundan karşılanan kısa çalışma ödeneği uygulamalarına benzer istihdamı koruyucu uygulamalarda çeşitlemeye gidilmesi, bu çerçevede, sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin; mevsimlik çalışan işyerlerindeki işçilerini mevsim bitiminde işten çıkarmamaları ve çalıştırmaya devam etmeleri koşuluyla, o işyerinde belirli süredir çalışan işsizlik ödeneği almaya hak kazanmış her bir işçinin ücretinin işsizlik ödeneği miktarı kadar kısmının, işsiz kalma durumu ortaya çıktığında yapılan ödeme süresi başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülmek üzere işsizlik sigortası fonundan belirli bir süre ödenmesini sağlayacak olan mevsimlik çalışma ödeneği vb. uygulamaların getirilmesinde yarar vardır.
|
Aralık/2008 Toplam
|
|
Gelirler
|
|
İşçi ve İşveren İşsizlik Sigortası
|
|
Primleri 274.182.911,05 YTL 13.158.691.365,90 YTL
|
|
Gecikme Zammı 3.719.592,50 YTL 301.115.186,21 YTL
|
|
Devlet Primi 91.394.303,00 YTL 4.456.511.468,15 YTL
|
|
İdari Para Cezaları 167.328,76 YTL 11.911.749,70 YTL
|
|
Faiz Geliri 519.627.625,97 YTL 23.891.062.897,38 YTL
|
|
İadeler 2.718.301,16 YTL 26.733.773,53 YTL
|
|
Toplam 891.810.062,44 YTL 41.848.744.742,03 YTL
|
|
Giderler
|
|
İşsizlik Ödeneği Ödemesi 66.657.070,55 YTL 1.828.703.960,49 YTL
|
|
(Mart 2002-31.12.2008)
|
|
GAP’a Aktarılan —- 1.300.000.000,00 YTL
|
|
Diğer Giderler 26.467.412,92 YTL 357.927.245,48 YTL
|
|
Toplam 93.124.483,47 YTL 3.486.631.205,97 YTL
|
|
Fonun Varlığı (Ücret Garanti Fonu Hariç) —- 38.256.993.018,84 YTL
|
Benzer Yazılar:
İŞSİZLİĞİN hızla arttığı ve dünya rekoruna doğru gittiği şu günlerde, merak edilen konulardan biri de işsiz kalanlara, ne kadar aylık ...
5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 1.maddesinde ...
Bilindiği üzere; 01 Temmuz – 20 Temmuz arası Mali Tatil’dir. Bu dönem içinde aşağıda belirtilen vergi beyannameleri ...
İş Kanunu'nun 39 uncu maddesi gereğince, her türlü işçinin asgari ücreti; 2009 yılı için altışar aylık dön ...
2009 yılının ikinci üç aylık Geçici Vergi Dönemi olan Ocak - Haziran dönemine ilişkin geçici vergi beyannamesi ...
By Blogsdna
Kayit ol isleminden sonra e-posta adresinize onay mesaji gelecektir.
