E-Bülten Üyelik
Ana Sayfa
Pratik Bilgiler
G.S.S.
ARŞİV
Rehber
İletişim
G.M.S.İ
A.G.İ

Kısa çalışma ödeneğinde 5838 yasa ile yapılan değişiklikler

Yazar: | Kategori: GSS, SGK | 11 Nisan 2009 Cumartesi 10:44

Yazıyı Paylaş

Yazıyı Oyla

I.GİRİŞ
Özellikle genel ekonomik krizlerde ve zorlayıcı sebeplerle çalışma hayatında sıkça görülen işçilerin ücretsiz izine çıkarılması durumunda, işçilere sınırlı da olsa bir gelir güvencesi sağlamak amacıyla, “kısa çalışma” ve “kısa çalışma ödeneği” kavramları getirilerek bunlarla ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Dünyada ve ülkemizde bu günlerde yaşanan küresel ekonomik kriz; talep daralması yaratarak mal ve hizmet üretimi sunan işyerlerinde yoğun işçi çıkışlarına, işyerlerinin geçici olarak kapatılmasına yol açmaktadır. Krize karşı çeşitli önlemler alınmakta olup, bunlardan bir tanesi daha önce mevzuatımızda olan kısa çalışma ödeneğidir. 5838 sayılı Yasa[1] ile kısa çalışma ödeneğinde değişikliğe gidilmiştir. Bu yazımızda yeni haliyle bu ödenekten yaralanma şart ve usulü hakkında bilgi vermeye çalışacağım.
 
II- YASAL MEVZUAT
Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği 4857 sayılı İş Kanunu’nun 65. maddesinde düzenlenmiş iken, 5763 sayılı Kanun’un 37.maddesi ile 26.05.2008 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış, aynı kanunun 17.maddesi ile 4447[2] sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na Ek.2 madde olarak eklenmiştir. Buna ilişkin Yönetmelik yürürlüğe girmiştir[3]
 
III- BİLDİRİM VE TALEBİN DEĞERLENDİRİLMESİ
(1) Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılmasını talep eden işveren, işyerinin bulunduğu İl’deki Türkiye İş Kurumu birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya yazılı bildirimde bulunur.  Talebin uygunluğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığın tarafından belirlenir.
Yasada her şeyden önce, kısa çalışmaya hangi hallerde başvurulabileceği belirlenmiş ve bunlar “ekonomik kriz” ve “zorlayıcı sebep” olarak sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla, zorlayıcı bir sebep dışında, işveren ancak ülke çapındaki bir ekonomik kriz nedeniyle, işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması kısa çalışma olarak nitelenecektir. Ekonomik ya da yönetsel veya organizasyona dayalı olarak o işyerinin kendisinden kaynaklanan bir krize girmesi yahut pazara bağlı olarak sektörel bir kriz o işyerinde kısa çalışma yapılmasını haklı gösterecek nedenlerden değildir.
(2) İşveren bildiriminde;
a) Genel ekonomik krizin veya zorlayıcı sebeplerin işyerine etkileri ile zorlayıcı sebebin ne olduğunu,
b) İşyerinin unvanını, adresini, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikayı,  Bakanlık bölge müdürlüğü ile sosyal güvenlik işyeri sicil numarasını,
c) Varsa iddiasını kanıtlayıcı somut belgeleri
belirtmek zorundadır.
(3) İnceleme esnasında; kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgiler, işveren tarafından Kurum’ca belirlenen formatta hazırlanarak, manyetik ortamda Kuruma, yazılı olarak da Bakanlık iş müfettişine teslim edilir.
 
IV- TALEBİN DEĞERLENDİRİLMESİ
1- İşverenin kısa çalışma talebi, öncelikle İş Kurumu tarafından sebep ve şekil yönünden değerlendirilir.
2- Genel ekonomik krizin varlığını, işçi ve işveren sendikaları konfederasyonlarının iddia etmesi veya bu yönde kuvvetli emarenin bulunması halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı duruma açıklık getirir.
3- İkinci fıkrada belirtilen duruma açıklık getirilmeden, genel ekonomik kriz gerekçesi ile yapılan başvurular ile zorlayıcı sebeplerle bağdaşmadığı halde, nakit darlığı, ödeme güçlüğü, pazar daralması ve stok artışı gibi sebeplere dayalı olarak yapıldığı tespit edilen başvurular Kurum tarafından reddedilir.
4- Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle yapılan başvuruların uygunluk tespiti Bakanlık iş müfettişleri tarafından ivedilikle yapılır. Talebin uygun bulunması halinde kısa çalışmanın başlama ve bitiş tarihleri ile 4. maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen listeye son şekli verilmek suretiyle Bakanlık iş müfettişince düzenlenen rapor ekinde yazılı olarak İş Kurumu’na gönderilir.
İnceleme sonucu Kurum tarafından işverene, işveren tarafından varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına ve işyerinde yazılı olarak ilan edilmek suretiyle işçilere bildirilir.
 
V- KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN YARARLANMA ŞARTLARI
İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için;
a- İşverenin talebinin Bakanlıkça uygun bulunması,
b- İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanun’un 50. maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması, ki bunlar:
Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde;
- 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün,
- 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,
- 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün süre ile işsizlik ödeneği verilir.
c- Kısa çalışma ödeneği talebinde bulunması gerekmektedir.
 
VI- KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
A- ÖDENEK MİKTARI %50 ARTMIŞTIR
5838 sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”  25.08.1999 tarih ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na  geçici 8. madde eklenerek kısa çalışma ödeneğinde değişikliğe gidilmiştir.
Yeni yasa ile kısa çalışma ödeneği miktarı % 50 oranında artırılarak ödenecektir.
Mevcut durumda günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneğinin miktarı kadardır. İşsizlik ödeneği miktarı da işsiz kalan kişinin günlük ortalama brüt kazancının %40’ıdır. Bu tutar da asgari ücretli için aylık 266.40 TL idi. İşte bu %40 oranı kısa çalışma ödeneği için %60’a yükseltilmiştir. Hesaplar isek yeni tutar asgari ücretli için aylık 399.6 TL olmaktadır (666×0.60).
Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçememektedir. Bugün için bu tutarın tavanı da buna göre aylık 532,80 TL’dir. Ancak kısa çalışma ödeneği tavan miktarı da %50 arttığından %80 oranı %120 olmuştur. Buna göre bugün için tavan miktar 666x%120=799.2TL dir.
B- ÖDENEK SÜRESİ 3 AYDAN 6 AYA ÇIKMIŞTIR
Sadece 2008 ve 2009 yıllarında kısa çalışma için yapılan başvurulara münhasır olmak üzere, kısa çalışma için öngörülen azami üç aylık süre, altı ay olarak uygulanacaktır. Yararlanma süresi iki kat artmıştır. Buna göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişlerince yapılacak inceleme sonucunda uygun görülmesi halinde işyerinde zorlayıcı sebebin devamı süresince ve en fazla 6 aya kadar olmak üzere saptanan işçiler kısa çalışma ödeneğinden yararlanacaktır. Ancak belirtildiği üzere uygulama 31.12.2009 tarihinde son bulacaktır. Bu tarihten sonra yine 3 ay olarak eski sisteme dönecektir.
C- ÖDENEK İŞSİZLİK SİGORTASI SÜRESİNDEN DÜŞECEKTİR
2008 ve 2009 devresinde kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülecektir.
Düzenleme 28.02.2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
D- DİĞER HUSUSLAR
Kısa çalışma ödeneği, işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde çalışılmayan süreler için verilir.
Zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılması halinde, ödemeler 22.05.2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin (III) numaralı bendinde ve 40[4] ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.
İşçinin kısa çalışma ödeneği aldığı süre için, 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereği ödenecek sigorta primi, İşsizlik Sigortası Fonu tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na aktarılır.
Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işçi, işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 50. maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.
Kurum birimi, işçilerin başvurusunu, izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırır. Kısa çalışma ödeneği, işçinin kendisine, aylık olarak her ayın sonunda ödenir.
Kısa çalışma ödeneği nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir veya temlik edilemez.
 
VII- KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNİN KESİLMESİ
1- Kısa çalışma ödeneği alanların işe girmesi, yaşlılık aylığı almaya başlaması, herhangi bir sebeple silah altına alınması, herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılması veya geçici iş göremezlik ödeneğinin başlaması halinde kısa çalışma ödeneği kesilir.
2- Kısa çalışma ödeneğinin kesildiği süre içerisinde 7. maddede öngörülen sigorta primi ödenmez.
 
VIII- KISA ÇALIŞMANIN ERKEN SONA ERMESİ
İşveren, ilan ettiği süreden önce, normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde durumu; Kurum birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya ve işçilere altı işgünü önce yazılı olarak bildirmek zorundadır.
 
IX- SONUÇ
2007 yılında 40 kişiye 2008 yılında 650 kişiye ödenen kısa çalışma ödeneği, bu rakamlarla çok sınırlı kalmaktadır. 5838 sayılı yasa ile yapılan değişiklikle 2008 ve 2009 yıllarına münhasıran ödenek miktarında %50 artışa gidilmiş ve yararlanma süresi de 6 aya çıkartılmıştır. Beklentinin aksine ise işsizlik sigortası yararlanma şartlarında ve tutarında bir değişiklik yapılmamıştır. Bu düzenlemelerden sonra ve artan kriz etkisiyle kısa çalışma ödeneğinden yararlanma rakamlarının 2009 yılında çok artacağı görülmektedir.
(*) SGK Başmüfettişi, Mali Hukuk Bilim Uzmanı
[1] 29.02.2009 tarih 27155 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[2] 08.09.1999 tarih 23810 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[3] 13.01.2009 tarih ve 27109 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

[4] Yarım ücret MADDE 40. - 24 ve 25. maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.

 

Yazar:HakkıDEMİRCİ*
E- Yaklaşım / Nisan 2009 / Sayı: 196  


Benzer Yazılar:

Bu haber 11 Nisan 2009 Cumartesi, 10:44 saatlerinde GSS, SGK kategorisi altında yayınlandı. Bu habere yapılacak yorumlardan haberdar olmak için RSS 2.0 beslemesini kullanabilirsiniz. Yorum yapabilirsiniz, veya kendi sitenizden geri izleme yapabilirsiniz. Veya; , gibi etiketleri kulanarak diğer haberleride okuyabilirsiniz. Bu haber toplamda kere okunmuş.


Yazıyı Yorumla