Fazla Saatlerle Çalışmanın Serbest Zaman Olarak Uygulanması


Bu makale 2015-11-20 15:16:04 eklenmiş ve 365 kez görüntülenmiştir.
Atanur Erdoğan

4857 İş Kanunu Madde 41

Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü  madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama  haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş  saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında  yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir

Serbest Zaman Kullanma Talebi

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi dilerse fazla (sürelerle) çalışma ücreti yerine, fazla çalıştığı sürelerin karşılığını serbest zaman olarak kullanabilir. Bu husus İK.’nun 41. maddesinin 4. fıkrasında ve Fazla Çalışma Yönetmeliği’nin 6. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmaların karşılığı olan zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında “bir saat otuz dakikayı”, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında ise “bir saat onbeş dakikayı” serbest zaman olarak kullanabilir.

Kanuna göre, fazla çalışmanın veya fazla sürelerle çalışmanın boş zamanla karşılanması, ancak, işçinin isteği halinde söz konusu olabilecek bir uygulamadır. İşverenin tek başına zamlı ücret yerine boş zaman sağlama yoluna gitmesi mümkün değildir. Fazla çalışmanın ücret mi yoksa serbest zaman olarak mı kullanılacağına karar verecek işçidir. Kanunda, bu husus “işçi isterse” denilmek suretiyle açıklığa kavuşturulmuştur.

İşçi hak etmiş olduğu serbest zamanı, çalışma süreleri içinde, ücretinde bir kesinti olmaksızın, altı aylık zaman dilimi zarfında kullanmalıdır. Altı aylık sürenin başlangıcı fazla çalışmanın bittiği veya denkleştirme uygulanan hallerde denkleştirme döneminin sona erdiği tarihtir. Fazla çalışmanın karşılığının ücret mi, yoksa serbest zaman mı olacağına karar verme yetkisi işçiye ait olup, aksini öngören sözleşme hükümleri geçersiz olacaktır. İşçi kullanacağı serbest zamanı kendisi belirleyemez, işin ve işyerinin gereklerine göre bunu işveren belirleyecektir.

Fazla çalışma ücretinin, ücrete dahil olduğunun, sözleşme ile kararlaştırılması mümkün ise de; fazla (sürelerle) çalışmaları tip sözleşmede veya iç yönetmelikte yeralan bir hükme dayanarak serbest zamanla karşılamak mümkün değildir. Çünkü esas olan işçiye fazla çalışma karşılığında zamlı ücret ödenmesidir. Bu çalışmaların serbest zamanla karşılanması işçi tarafından istisnai olarak tercih edilebilecek bir yoldur.

1475 sayılı İş Kanunu döneminde, fazla çalışma ücretine ilişkin düzenlemenin emredici niteliği nedeniyle taraflar fazla çalışmayı ücret olarak ödemek zorundaydılar. Buna karşılık Yargıtay toplu iş sözleşmesi ile bunun aksinin kararlaştırılmasını kabul etmişti. Yargıtay, bir uyuşmazlıkta, işyerinde uygulanan toplu iş sözleşmesinde yer alan “bu madde hükümlerine göre işçilere yaptırılacak fazla çalışmalar işçinin muvafakati olmaksızın izinle takas edilemez.” şeklindeki hükmün geçerli olduğu sonucuna ulaşmıştı. Yargıtay, bir başka kararında, toplu iş sözleşmesinde, fazla çalışma ücretinin serbest zaman olarak kullanılmasını açıkça engelleyen bir hüküm yer aldığı için serbest zaman kararlaştırmasını kabul etmemiştir. Buna karşılık, Yargıtay bireysel iş sözleşmesi ile böyle bir kararlaştırma yapılmasını mümkün görmemekteydi.

İşçinin yaptığı fazla sürelerle çalışmaları tip sözleşmede veya iç yönetmelikte yer alan bir hükme dayanarak serbest zamanla karşılamak mümkün değildir. Çünkü çalışma yaşamında asıl olan işçiye fazla çalışma karşılığında zamlı ücret ödenmesidir. Bu çalışmaların boş zamanla karşılanması, işçi tarafından istisnai olarak tercih edilebilecek bir yoldur. Bu nedenle söz konusu uygulama, işçinin bu konuda önceden vermiş olduğu bir rıza ile değil, her bir fazla çalışma için serbest zaman talebi mevcut olduğu takdirde meşru sayılabilir. Fazla çalışmanın boş zamanla karşılanacağına ilişkin toplu iş sözleşmesi hükümlerinin de işçi için bağlayıcı olmadığı sonucuna varılmalıdır. Fazla çalışmanın serbest zamanla karşılanması, toplu iş sözleşmesi erkinin sınırları dışında kalan, bireysel alana ilişkin bir konudur ve uygulanabilmesi için işçinin isteğine bağlıdır. Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan “Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat 30 dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat 15 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.” hükmü de bu görüşü doğrulayıcı niteliktedir.

Sonuç

İşin niteliği fazla çalışma yapılmasını gerektirmeyen işyerlerinde, sürekli işçilerine fazla çalıştırma yaptıran, izin ( serbest zaman) uygulamasını çalışma biçimi haline getiren işverenler işçiye fazla çalışma ücretini ödememek için bu yöntemi seçmektedirler. Kanaatimce bu uygulama yasal düzenlemeye aykırı olduğundan işçilere geriye dönük fazla mesai ücretlerini ödemek zorunda kalabilirler.

S.M.M.M Atanur Erdoğan

atanurerdogan@malibilgi.net

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
E-Mail Bülten Kaydı

Köşe Yazarları TÜMÜ +

ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLANANLAR

Sosyal Medya


Döviz Kurları

Arşiv Arama

- -
MALİ BİLGİ | Mali Haber Merkezi
© Copyright 2018 Mali Haber Merkezi. Tüm hakları saklıdır.
Hesaplamalar
Gib-Gecikme Zammı ve Faizi Hesaplama
Netten Brüte Ücret
Kıdem İhbar Tazminatı
SGK
e-bildirge
SGK Hizmet Dökümü Sorgulama
Ne Zaman Emekli Olabilirim
Sorgulamalar
Adres Kayıt Sistemi
Resmi Gazete
Merkez Bankası Kurları
SMM Odaları
İstanbul SMMM Odası
Ankara SMMM Odası
İzmir SMMM Odası
YMM Odaları
İstanbul YMM Odası
Ankara YMM Odası
İzmir YMM Odası